سهند و یاساق شعری

از سال ۱۳۲۵ تا ۱۳۴۰ غیر از قصه ها و شعر های مبتذل هم سطح حسین کرد و امیر ارسلان و مقداری نوحه و به اضافه شعر حیدر بابا ، تقریباً در ایران ، هیچ کتاب و نشریه ای بزبان ترکی امکان انتشار نیافت.

پلیس انتشار کتاب و نشریه به زبان ترکی را عملاً ممنوع کرده بود . به طوری که در دهه چهل ، نگهداری و خواندن چنین کتابها ، مخاطرات زیادی در پی داشت ، صمد بهرنگی و دوستانش در به در به دنبال کتابهای ترکی می گشتند و هر نوع خطری را به جان می خریدند .

سالهای سیاه و خفقان و سالهای اشک و آه بود و ساواک با شکنجه های ددمنشانه مو را از ماست بیرون می کشید سالهایی که در این شعر سهند (بولود قاراچورلو)به تلخ ترین شکل منعکس گشته است :

 

طالعیمه سن باخ

دوشونجه لریم یاساق

دویغولاریم یاساق

کئچمیشیمدن سؤز آچماغیم یاساق

گله جه ییمدن دانیشماغیم یاساق

آتا – بابامین آدین چکمه ییم یاساق

آنامدان آد آپارماغیم یاساق...

...      بیلیرسن؟

آنادان دوغولاندا بئله

اؤزوم بیلمه یه – بیلمه یه

دیل آچیب دانیشدیغیم دیلده

دانیشماغیم دا یاساق ایمیش ، یاساق ...

********** ترجمه فارسی **********

سرنوشت عجیبی است

اندیشه هایم ممنوع !

                 همه چیز

      همه چیز برایم ممنوع  !

نباید از گذشته ام حرفی به میان آورم

و نیز نه از آینده ام .

نام بردن از نیاکانم ، ممنوع !

         و ممنوع ،

       نامی از مام بردن !

          و می دانی آیا ؟

از آن دم که چشم به دنیا گشوده ام

بی آنکه خود بدانم

از تکلم به زبانم نیز

ممنوع بوده ام ...

ممنوع !

"رحمتلی بولود قاراچورلو (سهند) "

 

تورك مدرسه سی/ مدرسه ترک

«تورك مدرسه سی/ مدرسه ترک»

مدرسه ده موعلليم / در مدرسه معلم
يئنه دؤيدو اليمدن / باز هم کتکم زد
باجارماديم فارسيني / فارسی را بلد نبودم
ايراد توتدو ديليمدن  / از زبانم ایراد گرفت

دئديم : آغا موعلليم / گفتم اقا معلم
وورما ، گؤينه دي اليم / نزن دستهایم درد گرفت
نه دير آخي گوناهيم / گناه من مگر چیست؟
توركودور منيم ديليم / زبان من ترکی است

ياپيشدي قولاغيمدان / گوشم را گرفت
دئدي : بوراخ توركونو / گفت ول کن ترکی را
او قالدي ائوينيزده / ترکی را در خانه گذار
اونوت گئتسين كؤكونو / اصل و نسبت را فراموش کن

اؤيره نمه سن آب – بابا / آب بابا را یاد نگیری
آچاجاقسان اليني / تنبیه می شوی
كؤتك يئيه ندن سونرا / بعد این که کتک خوردی
اونودارسان ديليني / زبانت را فراموش می کنی

سنين هاران توركدور؟ / کجای تو ترک است؟
آذريسن ، آذري / آذری هستی تو آذری
كيم اؤيره ديبدير سنه / کی یادت داده تو را
بئله يانليش سؤزلری    / این حرفهای غلط را

آخدي گؤزومون ياشي / اشک از چشمانم سرازیر شد
تيتره دي ديل – دوداغيم / لرزید زبان و دهانم
بئله يالان سؤزلره / این حرفهای دروغ را
اينانمادي قولاغيم / باور نکرد گوشهایم

آنام مني اويدورماز / مادرم مرا گول نمی زند
آتام مني آللاتماز / پدرم به من کلک نمی زند
بو سؤزلرين هئچ بيري / این حرفها هیچ کدام
منيم عاغليما باتماز / به عقلم جور در نمی آید

نييه منيم آديمي / چرا اسم مرا
سوروشمايير اؤزومدن / از خودم نمی پرسد
نييه سؤزون دوزونو / چرا حرف راست را
اوخومايير گؤزومدن /  نمی خواند از نگاهم

هركس يالان دانيشسا / هر کس که دروغ بگوید
آللاهين دوشمانيدير / دشمن خداست
من كي يالان دئميرم / من که دروغ نمی گویم
بو اونون يالانيدير /  این دروغ اوست

لايلاي دئييبدير آنام / مادرم لالای می گفت
منه بئشيكده توركو / در گهواره به ترکی
دانيشميشيق هاميميز / همه حرف زدیم
ائوده – ائشيكده توركو /  به ترکی هم در خانه هم در بیرون

نه دن گرك يازماياق / چرا ننویسیم
ديليميزي كيتابا ؟ / زبانمان را در کتاب
مدرسه ده نه اوچون / به چه دلیل در مدرسه
گلمه يك بيز حئسابا؟ /  ما را به حساب نیاورند

هئچ عاغليما سيغمايير/ هیچ عقلم قد نمی دهد
نه دير بونون جاوابي / جواب این چیست
سو يئرينه اوخويام / به جای سو
مدرسه ميزده آبي /  در مدرسه بگویم آب

يقين كؤتك يئمزديم / مطمئناً کتک نمی خوردم
اوخوسايديم ديليمي / اگر به زبان خودم تحصیل می کردم
گؤينه رتيدن سيخمازديم / از سوزش آن نمی گذاشتم
قولتوغوما اليمي /  دستهایم را به بغلم

قوي بؤيويوم بير اؤزوم / بزرگ که شدم
اولاجاغام موعلليم / من هم معلم می شوم
اوندا چوخ ايش گؤره جك / خیلی کارها انجام خواهد داد
بو گون گؤينه ين اليم /  این دستهای دردالود

كيلاسيمدان گله جك / طنین کلاس من
ائليميزين اؤز سسي / صدای ایل و تبار خودم
اولاجاقدير او زامان / خواهد بود آن زمان
توركون ده مدرسه سي / ترک هم مدرسه ای خواهد داشت...

استاد هوشنگ جعفری بیزیم میللی شاعیریمیز و اونون « آغ آتیم » شعری

آغ آتیم

 

آغ آتیم ، قول قاناتیم ،

آت قدمین یورتمه یئری ! [1]

آش تپه لردن

سیلدیریم تک سره لردن

سئله سینمیش دره لردن

بو نه طوفاندی گؤزل کهلیگیمی ایستیر آییرسین فره لردن [2]

غیرتیم جوشه گلیر غملی خبردن

آغ آتیم – قورخما خطردن !

آغ آتیم قول ، قاناتیم ،

شیهه چک ، قوی سسیوه

بلکه یاتانلاردا اؤیانسین

یاتماغین واختی دگیل دروسون اوتانسین

یاتانین عؤمرو تالانسین

تازا نعلین وار آتیم

چال بو داغین سینه سینه ، قوی پارالانسین

چال داغین سینه سی باتسین ، یارالانسین

داشی داشدان ، آرالانسین

 

آغ آتیم قول قاناتیم

داش قایادان آشما چتیندی

قاباق اؤز یوققوشادی ، قاشما چتیندی

داغا دیرماشما چتیندی

داشا ، سووخاشما [3] چتیندی

باخما یوللاری چتیندی ، اورانین هیبتی یوخدور

آغ آتیم همت ائله !

غیرتی یوخدور

هله اؤز یوققوشالار چوخدو قاباقدا

آشماق اولماز بو آیاقدا

آغ آتیم قول قاناتیم

بسدس ایاق ساخلاما ، گون باتدی قارالدی

گون گئچیب داغ دالینا رنگی سارالدی

داغین اوستون دومان آلدی

آغ آتیم ، بس بو نه حالدی؟

بورا یارقاندی [4] آتیم دورما آماندی ....

 

آغ آتیم ، قول قاناتیم

آت قدم آیدینلیغا ساری

هؤرکوشن [5] اوولاریلان [6] ؛ چیخ سره یاللاری [7] یوخاری

قار قالان داغلارا سال بیر نفسین

قوی اریسین بوز کیمی چئگینینده کی قاری

سولاری آرخلارا سال بلکه سووارسین

قوری قالمیش مومالاری

قوی بؤیوک گولده اؤزوشسونله یاشیل باش سونالاری

آغ آتیم

جهد ائله باری

سنی تاری !

 

آغ آتیم ، قول قاناتیم

طبعیمین دریاسی جوشقوندو

یئل اسدیر لپه لنسین

قوی چالیم صخره لره دالغامی [8] ، دالغام سپه لنسین

قوی یاغیش تک قورویان

داغلارین اؤستونده اله نسین

هرزه اوتلاری آپارسین

لالا بیتسین

هامی گؤللر تزه لنسین

گؤلو بلبل یییه لنسین

 

آغ آتیم ، قول قاناتیم

آت قدمین قلعه ی بابکدن آشاق

قارا گؤنلن ساواشاق

آت گؤلوندن سس آتیب ، بابکین حالین سوروشاق

یئنه طوفاندا جوشاق

دریالار تک قوووشاق

 

آغ آتیم ، قول قاناتیم

شیهه چک قوی سسیوه

هاجرینی ترکینه چکسین نبی گلسین

قوی کور اوغلو آتینی داغلارا سالسین

ائشیدیب شیهه نی گلسین

الده کسگین قیلیجیلا

بویاسین قانه کئچل حمزه نی گلسین

 

قوی کرم سازینی سالسین دؤشونه ، چؤللره دؤشسون

های سسی ائللره دؤشسون

دئگیلن غملی کرم ایستر اگر ، اصلینی گلسین

دشمنین بلکه کسک نسلینی ، گلسین

قوی بو داغلاردا بؤیوک هلهله دؤشسون

داغلارا ولوله دؤشسون !

آغ آتیم ، قول قاناتیم

منه بیر قالغی بابامدان ، بو ورندیلدی ، بونو چئگنیمه ساللام

قاراداغ باشینی آللام

اورا بیر ولوله ساللام

آغ آتیم دورما ، یوبانسان ، دالی قاللام

 

آغ آتیم ، قول قاناتیم

بیز اگر قلعه ی سیمرغدان آشساق بیزه آزدی

باخما یوللار ناتارازدی

باخما بو قارلی دماوند ، بو قفقاز بو هرازدی

باخما داغدا هاوا دوتقوندو – آیازدی [9]

باخما بو قیشدی بو یازدی

 

آغ آتیم آت قدمین دریا ، دایازدی [10]

دریانی گئچسن اگر شهرِ نیازدی

اوردا هر قان کی تؤکولدو یئره ، آزادلیقی یازدی

بشر آزادلیغا بازدی !

آغ آتیم ، قول قاناتیم

اوردا دؤلبرچین اوتو دؤرت پَر آچیبدی

اوردا دیللنمگه دیل تازه شیرین دیللر آچیبدی

اوردا باغلاردا بوتون گؤل لر آچیبدی

آغ آتیم

آت قدم

آیدینلیغا ساری !

 ----------------------------------------------------

۱-یورتما یئریمک ؛ Yurtma Yerimak؛ آت یئریشی.

2- فره ؛ Fara ؛ کهلیک بالاسی.

3-سووخاشما ؛ Sovkhashma ؛ دیرماشماق

4- یارقان ؛ یارغان ؛ Yarqan ؛ اوچوروم

5- هؤرکوشن ؛ Hurkushan ؛ اورکوشن ؛ قورخوب قاچان.

6- اوو؛ Ov  ؛ آو ؛ صید ؛ شکار (عوام تصورونده «آو» فارسجا «آهو» نون مخفف تلفظودور و بو نه یانلیش دیر).

7- دالغا ؛ Dalgha ؛ شپه ؛ موج ؛ لپه.

8- قوووشوق ؛ Qovushuq ؛ چایلارین قوووشان یئری.

9- آیاز ؛ Ayaz ؛ آیلیق و سویوق گئجه.

10- دایاز ؛ Dayaz ؛ کم عمق ؛ درین یوخ! (دوزون سؤزو «دایاز» اوچون فارسجادا دوزگون معادل تاپا بیلمه دیم).

رحمتلی بولود قره چورلودان (سهند) بیر گوزل شعر

رحمتلی بولود قره چورلودان (سهند) بیر گوزل شعر

دیلیمی ، دالیمدان چیخارتسالاردا،

قوی قارداش دردیمی دئییم باری بیل

گونئی دن – قوزئیه ، غربدن – شرقه.

هانسی خالقی گؤردون بیزیم تک ذلیل؟

 

دئمیرم دونیادا اسارت یوخدور

چوخ یئره سونگو تاخمیش استعمار،

آنجاق بیزیم کیمی اَزیلن آزدیر،

هاردا حاق وئرمز وار حاق تاپیلماز وار!

 

میللی آزادلیقلار عصری اولسادا

هر یئرده ، هر یاندا آدی بو عصرین

نه ائتمک «دونیانی بوغدا توتسادا،

کهلیین روزیسی چینقیلدیر» همین

 

بو شرف ، بو شوکت ، بو قدرت ، بو شان

هاردا دوغورداندا بیزه عار اولسون!

حیاتین آمانسیز بیر قانونو وار،

تعصوب سیز میلت گرک خوار اولسون.

 

میللی تعصوب دن دانیشدیم اولسون

اصلینی ایتیرنده حارامزاده دیر،

مرد اوغول  وطنین حاققین ایتیرمز،

وطن اینسانا اَن بؤیوک آنادیر.

 

قویون محکوم اولوم میلت چی لیگه،

دونیادا میلیتین سئومه ین کیمدیر؟!

دیلین ، ائلین یوردون تالان ائتسه لر

آجییب باشینا دؤیمه ین کیمدیر؟!

 

گرک گؤزلریندن گؤز اؤرته هر کس

قارغا یوواسینا یاناشسا اگر،

نییه وطنیمی سئومه ییم نییه؟

من قارغادان دا اسگییم مگر؟

 

من دئمیرم اوستون نژاددانام من

دئمیره م ائللریم ائللردن باشدی

منیم مسلکیمده منیم یولومدا،

میلت لر هامیسی دوستدور ، قارداشدیر.

 

چاپماق ایسته میره م من هئچ میلتین،

نه دیلین نه یئرین نه ده امه یین

تحقیر ائتمه ییرم ، هده له میره م

کئچمیشین ، ایندیسین ، یا گله جه یین

 

من آییرما ییرام آیری سالمیرام،

قارداشی ، قارداشدان ، آروادی اَردن

آنانی بالادان ، اَتی دیرناقدان،

اوره یی اوره کدن ، قانادی پردن

 

پوزماق ایسته میره م من بیرلیک لری

اینسانلیق بیر لیگی ایده آلیمدیر،

قارداشلیق یولداشلیق ابدی باریش

دونیادا اَن بؤیوک آرزولاریمدیر.

 

آنجاق بیر سؤزوم وار : من ده اینسانام

دیلیم وار ، خالقیم وار ، یوردوم یووام وار،

یئردن چیخمامیشام گؤبه لک کیمی

آدامام حاققیم وار ائلیم اوبام وار

 

قول یارانمامیشام یاراناندا من

هئچ کسه اولمارام نه قول نه اسیر

قورتولوش عصری دی اینسانا بو عصر

اسیر اولانلارین  بوخووون کسیر.

 

 

حسرت اوستاد شهريارا...

 

استاد هوشنگ جعفری دن بیر گوزل شعر

استاد هوشنگ جعفری دن بیر گوزل شعر

 

بير ائلي بوراندا قاردا چکه جم

بيرائلي باهاردا واردا چکه جم

بير شکيل چکه جم گوزگيله سينه

آرزيلار دوزوله سيل سيله سينه

بير باهار سالاجام قيش چيله سينه

بير لالا خونچاسين قاردا چکه جم

بير داغي چکه جم دومان ايچينده

بير ياخشي بيتره م يامان ايچينده

بير حققي دوغرولدام گومان ايچينده

شاختادا بير آغاج باردا چکه جم

بير سئلي چکه جم سارا قوينوندا

بير ائلي يارديم سيز يارا قوينوندا

بير ديلي ديلچک سيز داردا چکه جم

تيکيلي بير آغيز چکه جم بوما

بیر درین باخیش کی فیکیره جوما

یوللایام شکیلین تهرانا قوما

بیر ائلین یوخلوقون واردا چکه جم

بیر ایشیق چکه جم اوزاقدان آتیب

بیر دنیز چکه جم دنیزه باتیب

بیر ائلی چکه جم مین ایلدی یاتیب

وارلیغین بیلمیره م هاردا چکه جم

نیله ییم دیل سیز بیر باش چکه نمیرم

ائلیمین گوزونده یاش چکه نمیرم

بو ائلین ماهنی سین تاردا چکه جم

ائلیمی باهاردا واردا چکه جم

" استاد جعفری "

 

دوزلی اوغلان وبلاگیندان چوخ تشکَورلر

شعری از صمد ورغون

 

جللاد! سنين قالاق قالاق يانديرديغين كيتابلار
مين كمالين شؤهرتیدير٫ مين اوره يين آرزيسى....
بيز كؤچه ريك بو دونيادان٫ اونلار قالير ياديگار.
هر ورقه نقش اولونموش نئچه اينسان دويغوسو
مين كمالين شؤهرتیدير٫ مين اوره يين آرزيسى....

يانديرديغين او كيتابلار آلوولانير....ياخشى باخ!
او آلوولار شؤعله چكيب شفق سالير ظولمته.....
شاعيرلرين نجيب روحو مزاريندان قالخاراق
آلقيش دئيير عئشقى بؤيوك٫ بير قهرمان ميللته.
او آلوولار شؤعله چكيب شفق سالير ظولمته....

جللاد! منيم ديليمده دير باياتيلار٫ قوشمالار
دئ٫ اونلارى هئچ دويدومو سنين او داش اوره يين؟
هر گرايلى پرده سينده مين آنانين قلبى وار....
هر شيكسته م اؤولادیدير بير موقددس ديله يين
دئ اونلارى هئچ دويدومو سنين او داش اوره يين؟

سؤيله سن مى خور باخيرسان منيم شئعير ديليمه؟
قوجا شرقين شؤهرتیدير فوضولینين غزلى!
سن مى "ترك خر" دئييرسن اولوسوما٫ ائليمه؟
داهيلره سود وئرميشدير آذربايجان گؤزه لى....
قوجا شرقين شؤهرتی دير فوضولی نين غزلى!

جللاد! يانيب اود اولسا دا٫ كوله دؤنمه ز آرزيلار٫
طبيعتين آنا قلبى قول دوغماميش اينسانى!
هر اوره يين اؤز دونياسى بير سعادت آرزيلار
قانلار ايله يازيلميشدير هر آزادليق دستانى....
طبيعتين آنا قلبى قول دوغماميش اينسانى!

ازل باشدان دوشمنيمدير اوزو موردار قارانليق.....
هر تورپاغين اؤز عئشقى وار٫ هر ميللتين اؤز آدى
كاييناتا ده ييشمه رم شؤهرتيمى بير آنليق
منم اودلار اؤلكه سينين گونش دونلو اؤولادى!
هر تورپاغين اؤز عئشقى وار٫ هر ميللتين اؤز آدى!

نه دير او دار آغاجلارى٫ دئ٫ كيملردير آسيلان؟
اويونجاق مى گلير سنه وطنيمين حاق سسى؟
دايان!....دايان!....اوياق گزير هر اوره كده بير آسلان
بوغازيندان ياپيشاجاق اونون قادير پنجه سى
اويونجاق مى گلير سنه وطنيمين حاق سسى؟

جللاد! سن مى٫ دئ٫ قيريرسان فداييلر نسلينى؟
ميللتيمين صاف قانیدير قورد كيمى ايچدييين قان!
زامان گلير...من دويورام اونون آياق سسينى
شهيدلرين قييام روحو ياپيشاجاق ياخاندان
ميللتيمين صاف قانیدير قورد كيمى ايچدييين قان!.....

بير ورقله تاريخلرى٫ اوتان منيم قارشيمدا
آنام تومريس كسمه دى مى كئيخوسرووون باشينى؟
كوراوغلونون٫ ستتارخانين چلنگى وار باشيمدا
نسيللريم قويماياجاق داش اوستونده داشينى
آنام تومريس كسمه دى مى كئيخوسرووون باشينى؟

سور آتينى٫ دؤرد نالا چاپ! مئيدان سنيندير ....آنجاق
من گؤروره م آل گئيينيب گلن باهار فصلينى....
قوجا شرقين گونشیدير يارانديغيم بو تورپاق
من يئتيرديم آل بايراقلى اينقيلابلار نسلينى
من گؤروره م آل گئيينيب گلن باهار فصلينى!*

 

" صمد ورغون "

 

 

* جلاد كتابهايى كه تل تل میسوزانى
شهرت هزار كمال و آرزوى هزار دل است.
ما از اين دنيا كوچ می كنيم و آنها يادگار می مانند
در هر ورقش چه احساسهاى انسانى نقش بسته است!
شهرت هزار كمال و آرزوى هزار دل است!

كتابهايى كه میسوزانى شعله می كشند٫ درست نگاه كن!
شعله ها تاريكى را روشن میسازد
ارواح نجيب شعرا از قبرها برمیخيزند
و به ملت قهرمانى كه عشق بزرگى دارد آفرين میگويند
شعله ها تاريكى را روشن می سازد

جلاد باياتیها و قوشماها در زبان من است
بگو دل سنگت آنها را هيچ احساس كرد؟
در پرده هر گرايلى دل هزار مادر نهفته است
هر شكسته ام فرزند آرزوى مقدسى است
بگو دل سنگت آنها را هيچ احساس كرد؟

بگو ببينم تو به زبان شعر من با حقارت می نگرى؟
غزل فضولى شهرت شرق پير است
آيا تو به ايل و ملت من ترك خر می گويى؟
زيباى آذربايجان به داهيها شير داده است
غزل فضولى شهرت شرق پير است.

جلاد آرزوها اگر بسوزند و آتش شوند خاكستر نمی شوند
مادر طبيعت انسان را برده نزاده است
دنياى هر دلى در آرزوى سعادتى است
داستان هر آزادى را با خونها نوشته اند
مادر طبيعت انسان را برده نزاده است.

تاريكى زشترو از روز ازل دشمن من است
هر خاكى عشقى و هر ملتى نامى دارد
شهرت خودم را با تمام كاينات عوض نمیكنم
منم فرزند آفتاب پوش ديار آتش ها
هر خاكى عشقى مخصوص خود و هر ملتى نامى دارد

آن چوبه هاى دار چيست٫ بگو چه كسانى را به آنها می آويزند؟
صداى حق وطنم را بازيچه پنداشته اى؟
بايست٫ آگاه باش٫ در هر دلى شير آگاهى است
كه پنجه توانايش گلويت را خواهد فشرد
نداى حق وطنم را بازيچه می پندارى؟

جلاد بگوببينم تو نسل فدائيان را بر می اندازى؟
خونى كه مانند گرگ میخورى خون صاف ملت من است
زمان میرسد٫ صداى پايش را میشنوم
روح قيام شهيدان گلويت را خواهد فشرد
خونى كه مانند گرگ میخورى خون صاف ملت من است

تاريخ را ورق بزن و از من شرم كن
مادرم تومريس مگر سر كيخسرو را نبريد؟
تاج شکوفه كوراوغلو و ستارخان بر سر من است
مادرم تومريس مگر سر كيخسرو را نبريد؟

 

آنامین دؤغما دیلی

آنامین دؤغما دیلی

سؤروشوردوم نه ائده ک کئچمیشیمیز یاددا قالا؟

دئدی یات یوخلا بالا

گؤرمه دین میرزه غلام لار اؤنودوبدور اؤز ائلین؟

ایتیریب دؤغما دیلین؟

یئنه سؤردوم: اؤلاجاقمی دُورا اؤنلار یؤخودان؟

دئدی کی ائتمه گؤمان

یاتیب اؤنلار یؤخوسوندا ایتیریبدی اؤزونو

داناراق ائل سؤزونو.

من دئدیم: ساتدی اؤزون سؤیله نه یی آلدی اؤلار؟

اؤلسه کؤک بیتکی سؤلار

قؤرویوب ساخلامادی دؤغما دیلین حرمتینی

آتدی اؤز غیرتینی

ایتیریب منلییینی تاپدی نه یی میرزه غلام؟

دئدی وار بوردا کلام:

ائلینین غیرتینی چکمه دی یادلا قاتیلیب

ائل ایچینده ن آتیلیب

ساتیلانلار ساتیلارکن گؤزونه تؤرپاق اؤلور

باشینا کؤل تؤکولور.

من دئدیم: قلب له "ممّدلی" سئویر دؤغما ائلین

اؤگؤزه ل تؤرکجه دیلین

ائل آذربایجانی نین شانلی بناسین قوراجاق

کئشییینده دوراجاق

وطنیم شاد یاشاییب غیرت ایله ذوق آلاجاق

تاریخه ایز سالاجاق

گئت دئنه: میرزه غلام اؤلمه یه جک آذر ائلی

آنامین دؤغما دیلی .

"ممّدلی"

 

شعری از استاد حسن هرگلی "دمیرچی"

 

 

 

میلت گوجه گلمیش

-------------------------- 

 

میلت چیغیریر تورکم هارای حاقیمی دانما

Milət çığırır turkəm haray haqımı danma

دولت باغیریر کس سسیوی آنلاما قانما

Dolət bağırır kəs səsivi anlama qanma

فرمان بوراخیر وور باتومو , ووردولار آما

Farman büraxır vür batumu . vürdülar ama

سانکی خوروزون اوستونه نارین جوجه گلمیش

Sanki xoruzun ustünə narin cucə galmiş

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

Dünya gozun açsin ki bu milət gucə gəlmiş

روحوم آچیلیب لذت آلیر ائل یوروشوندن

Ruhum açılıb ləzət alir el yurüşundan

زنجیری قیران سانکی چوروک تئل یوروشوندن

Zənciri qüran sanki çüruk tel yurüşundən

تاریخ یارادان تبریزیمین سئل یوروشوندن

Tarix yaradan təbrizimin sel yurüşundən

گوندوز یوروشه باشلاییب آخیر گئجه گلمیش

Gunduz yürüşə başlayıb axir gecə gəlmiş

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

Dünya gozun açsin ki bu milət gucə gəlmiş

تورکون بئشیکی اورمیه طوفان قوپاریبدیر

Turkün beşiki urmiyədə tufan qoparibdir

تورپاقلارینا گوز تیکه نه گوز قوپاریبدیر

Torpaqlarina goz tikənə göz qoparibdır

نعمتلی موغان سون سوزو سویلر قوتاریبدیر

Nemətli müğan son sozü söylər qutaribdır

قات قات قالانیب دردلری چون لاپ دیبه گلمیش
gat gat galanıb dərdləri çün lap dibə gəlmiş

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

Dünya gozun açsin ki bu milət gucə gəlmiş

دان اولدوز تک پارلاییر اولکمده بیر اولدوز

Dan uldüzü tək parlayır nolkamdə bir ülduz

پاک ائتمیش حلال امدیگینی سود آنا تومروز

Pak etmiş həlal əmdigini sud ana tumrüz

قافلان سایاغی قارتال اولوب قایغیلی سولدوز

Gaflan sayaği gartal olub gayğıli suldüz

حاقیم تالانیب سویله یرک گور نئجه گلمیش

Hagim talanıb soyləyərək gor necə gəlmiş

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

Dünya gozun açsin ki bu milət gucə gəlmiş

خوی تاریخی, بیر گوزگو کیمی گوز قاباغیندا

Xoy tarixi bir gozgu kimi goz qabağinda

یاد ائلی لره دیز چوکوروب اوز قاباغیندا

Yad elilərə diz çokurüb oz qabağinda

زنگان دایانیب اون جیبهده گوز قاباغیندا

Zəngan dayanib un cibhədə goz qabağinda

گوجلر بیر اولوب داغ کیمی گوجدن گوجه گلمیش

Guclər bir olub dağ kimi gucdən gucə gəlmiş

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

Dünya gozun açsin ki bu milət gucə gəlmiş

ائل لر , قوشا چایلار, مییانا هایدیر هارایدیر

Ellər qoşaçaylar miyana haydir haraydir

زونوزلا, ساراب, داش ماکیدا گور نئجه هایدیر

Zünüzla sarab daş makida gor necə haydir

قئیرتلی مرندین بوروشو تبریزه تایدیر

Geyrətli mərəndin burüşu təbrizə taydır

ائل لر بیر اولوب میلته بیرلیگ وجه گلمیش

Ellər bir olub milətə birlik vəcə gəlmiş

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

Dünya gozun açsin ki bu milət gucə gəlmiş

ای آستارامیز, شانلی فریدون گوزو سنده

Ey astara şanli fereydun gözu səndə

قالخ اردبیله یاردیم ائله شور ائله سنده

Qalx ərdəbilə yardim elə şur elə səndə

مئشگینله, اهر قان دوغورموش بیلیسنده

Meşginlə əhəır qan doğurmuş bilisəndə

دوشمن گیجلیب اوستوموزه گیج گیجه گلمیش

Duşmən gicəlib ustünüzə gic gicə gəlmiş

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

Dünya gozun açsin ki bu milət gucə gəlmiş

ای علم اوجاغی,ای ماراغا حوسنووه حیران

Ey elm ocaği ey marağa hüsnüvə heyran

قاخدین آیاغا قئیره تیوی ائیلدین اعلان

Qaxdin ayağa geyrətivi eylədin elan

چیخ بیر رمده قایناشیری میلیونی تهران

Çix bir rəmədə qaynaşiri milyoni tehran

سانکی عرفاتدا حاجیلاردیر حجه گلمیش

Sanki ərəfadtda hacilardir həcə gəlmiş

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

Dünya gozun açsin ki bu milət gucə gəlmiş

بیر عصری دیکی جان وئریسن قان وئریسن قان

Bir əsrıdıki can verısən gan verısən gan

چاتمیش زامانی اوزلویوون , سئوگیلی جانان

Çatmış zamani ozluyüvün sevgili canan

جنت بوجاغی, علم اوجاغی , آذربایجان

Cənət böcaği elm öcaği azərbaycan

چوخداندی زامان سنله یامان بیر لجه گلمیش

Çoxdandi zaman sənlə yaman bir ləcə gəlmiş

آمما یئمه قم بیرداها میلت گوجه گلمیش

Ama yemə ğəm birdaha milət gücə gəlmiş

حاقیم تالانیب سویله یره ک گور نئجه گلمیش

Hagim talanıb söyləyərək gor necə gəlmiş

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

Dünya gozun açsin ki bu milət gucə gəlmiş

 "حسن دمیرچی "       

  

 

.::::: " شعری از بختیار وهاب زاده شاعر شهیر آذربایجان " :::::.

 

  گولوستان 

   

  آذربايجانين بيرليگي و ايستيقلاليتي 

  اوغروندا چارپيشان ستار خان، 

  شئيخ محمد خياباني 

  و پيشوري نين عزيز خاطيره سينه 

  ---------------------------------- 

   

  ايپک يايليغييلا او، آستا-آستا 

  سيليب عئينگيني گؤزونه تاخدي. 

  اَييليب ياواشجا ماسانين اوسته 

  بير مؤهوره باخدي، بير قولا باخدي. 

   

  کاغيذا هوسله او دا قول آتدي، 

  دوداغي آلتيندان گولومسيه رَک. 

  بير قلم اَسیرليک هيجران ياراتدي، 

  بير خالقي يارييا بؤلدو قيلينج تک. 

   

  اؤز سيوري اوجويلا بو لعلک قلم 

  دلدي سينه سيني آذربايجانين. 

  باشيني قالديردي، 

  آنجاق دم به دم 

  کسديلر سسيني آذربايجانين. 

   

  او گولدو کاغيذا قول چَکن زامان، 

  قييدي اورکلرين هيجران سسينه. 

  او گولدو حاق اوچون دايم چارپيشان 

  بير خالقين تاريخي فاجيعه سينه. 

   

  اَيلشيب کناردا توپساققال آغا، 

  هردن موترجيمه سواللار وئرير. 

  چئوريلير گاه سولا، باخير گاه ساغا، 

  باشيني يئلله ديب تسبئح چئويرير. 

  قويولان شرط لره راضيييق دئيه، 

  طرفلر قول چکدي مواهيده يه... 

  طرفلر کيم ايدي؟ هر ايکيسي ياد! 

  يادلارمي ائده جک بو خالقا ايمداد؟! 

   

  قوي قالخسين آياغا روحو تومريسين، 

  بابکين قيلينجي پارلاسين يئنه. 

  اونلار بو شرطلره سؤزونو دئسين، 

  زنجيري کيم ووردو شير بيلگينه؟ 

   

  هاني بو ائللرين مرد اوغوللاري؟ 

  آچين بره لري، آچين يوللاري. 

  بس هاني بو عصرين اؤز کوروغلوسو- 

  قيلينج کوروغلوسو، سؤز کوروغلوسو؟ 

   

  بابالارين شاني، شرفي، البت، 

  بيزه امانتدير، بؤيوک امانت... 

  يوخمو قانيميزدا خالقين غئيرتي؟ 

  بئله ساخلايارلار بس امانتي؟ 

  قوي ايلديريم چاخسين، تيتره سين جاهان!  

  اورکلر غضبدن 

  جوشسون، پارتلاسين. 

  دايم حاق يولوندا قيلينج قالديران 

  ايگيد بابالارين گؤرو چاتلاسين. 

   

  قوي اَيسين باشيني ووقارلي داغلار، 

  ماته مي باشلاندي بؤيوک بير ائلين. 

  مرثيه  سؤيله سين آخار بولاقلار، 

  عاغيلار چاغيرسين بو گون قيز، گلين!.. 

   

  طرفلر ساکيتدير، غضبلي دئييل، 

  محو اولان قوي اولسون، اونلارا نه وار. 

  ايمضالار آتيلير بير-بير، ائله بيل، 

  سئوگي مکتوبونا قول چکير اونلار. 

   

  آتيب ايمضاسيني هر کس واراغا، 

  اَيلشير ساکيتجه کئچيب يئرينه. 

  عئينکلي جنابلا، تسبئحلي آغا، 

  قالخيب اَل ده وئرير بيري-بيرينه. 

   

  اونلارين بيرلشن بو اللريله 

  آيريلير ايکييه بير ائل، بير وطن. 

  آخيديب گؤزوندن ياش گيله-گيله، 

  بو دهشتلي حالا نه دئيير وطن؟ 

   

  بير دئين اولمادي، دورون آغالار! 

  آخي، بو اؤلکه نين اؤز صاحيبي وار. 

  سيز نه يازيرسينيز باياقدان بري،- 

  بس هاني بو يوردون اؤز صاحيبلري؟ 

   

  بس هاني حقيقت، بس هاني قانون؟ 

  قوجادير بو يوردون تاريخي، ياشي. 

  بس هاني کؤکسونه سرحد قويدوغون، 

  بير واحيد اؤلکه نين ايکي قارداشي؟ 

   

  گؤرک بو هيجرانا، بو موصيبته، 

  اونلارين سؤزو نه، غرضي ندير؟ 

  بو خالق ازل گوندن دوشوب ظيلته، 

  اؤز دوغما يوردوندا يوخسا کؤله دير؟ 

   

  نئجه آييردينيز ديرناغي اَتدن- 

  اورگي بدندن، جاني جسددن؟ 

  آخي، کيم بو حاقي وئرميشدير سيزه، 

  سيزي کيم چاغيرميش وطنيميزه؟ 

   

  نئچه واخت سنگرده هئي اولاشديلار، 

  گولوستان کندينده سؤودالاشديلار. 

  بير اؤلکه ايکييه 

  آيريلسين دئيه!.. 

   

  گؤي ده گورولداميش دئييرلر او گون، 

  چؤللري، دوزلري بولودلار سارميش. 

  او گؤي گورولتوسو اولو بابکين روحويموش، 

  هؤنکوروب فرياد قوپارميش. 

   

  گولوستان کندي نين گول-چيچکلري 

  بير گونون ايچينده سولدو-سارالدي. 

   " گولوستان "  باغلاندي، او گوندن بري، 

  بو کندين آلنيندا بير لکه قالدي. 

   

  باغري کؤز-کؤز اولدو  " يانيق کَرَمين "  

  تئللر اينيلده دي، ياندي، نه ياندي. 

  آشيغين سازيندا داها بير حزين، 

  داها بير يانيقلي پرده ياراندي. 

   

  همين گون اؤلکه ني آپاردي سئل، سو، 

  توتولدو چؤهره سي گونون، آيين دا. 

  قوجا نباتي نين عشقي، آرزوسو، 

  او گون باتماديمي آرپا چاييندا؟ 

   

  آغلاييب داغلاردان اَسَن کولکلر، 

  بو مشوم خبري عالمه يايدي. 

  سانکي ديله گلدي گوللر، چيچکلر: 

   " بو ايشه قول قويان قوللار سينايدي " . 

   

  آرازين سولاري غضبلي، داشقين، 

  شيرين نغمه لري آهدير، هارايدير. 

  وطن قوشا بنزر، قانادلاري نين 

  بيري بو تايديرسا، بيري او تايدير. 

   

  قوش ايکي قانادلا اوچار، يوکسه لر، 

  من نئجه يوکسه ليم تک قاناديملا؟ 

  اورکلر بو درددن توغيانا گلَر، 

  آخار گؤزوموزدن ياش داملا-داملا. 

   

  جنابلار، بير آنليق دوشوندونوزمو؟ 

  وئرديگينيز حؤکمون آغيرليغيني؟ 

  بو حؤکمون دهشتي الليمي، يوزمو؟ 

  بيز نئجه گؤتورک بو گؤز داغيني؟.. 

   

  باشي کسيلنده بو مغرور ائلين 

  قلبين آغريسيني هيسس ائتدينيزمي - 

  قوجا فوضولي نين، ايگيد بابکين 

  اعتيراض سسيني ائشيتدينيزمي؟ 

  جنابلار، بير دامجي مورککبله سيز 

  دوشونون، نه لره قول چکميشسينيز؟ 

   

  بير دامجي مورککب، بير وطنداشي 

  قانينا بولاييب ايکييه بؤلدو. 

  بير دامجي مورککب اولوب گؤز ياشي 

  ايللرله گؤزلردن آخدي، تؤکولدو. 

   

  مين لکه ووردولار شرفيميزه 

  وئرديک، صاحيبيميز يئنه  " وئر "  - دئدي. 

  لاپ ياخشي ائله ييب دوغرودان، بيزه 

  بيري  " باران "  - دئدي، بيري  " خر "  - دئدي. 

  بيزي هم يئديلر، هم ده مينديلر، 

  آما داليميزجا گيلئيلنديلر. 

   

  حؤکمو گؤر نه قدر بؤيوکموش آنين 

  مؤهور ده باسديلار واراغا تکرار. 

  يوخ، واراغين دئييل، آذربايجانين 

  کؤکسونه داغ بويدا داغ باسدي اونلار. 

   

  ايمضالي، مؤهورلو ائي جانسيز واراق، 

  نه قدر بؤيوکموش قوووتين، گوجون. 

  ایل لر بويونجا ووروشدوق، آنجاق 

  سارسيدا بيلمه ديک حؤکمونو بير گون. 

   

  ائي کاغيذ پارچاسي، اول هئچ ايکن، 

  يازيليب، قوللانيب يوخدان وار اولدون. 

  بؤيوک بير ميلتين باشيني کسن، 

  قولونو باغلايان حؤکمدار اولدون. 

   

  بير ائلي ايکييه پارالادين سن 

  اؤزون کاغيذ ايکن پارالانمادين. 

  کؤکسونه يازيلان قلب آتشيندن، 

  نييه آليچمادين، نييه يانمادين؟ 

   

  آراز سرحد اولدو، اسدي کولکلر، 

  سولار ياتاغيندا قالخدي، کؤپوردو. 

  اوستو داما-داما تاختا ديرکلر، 

  چايين کناريندا صف چکيب دوردو. 

   

  سولار، سيزدن تميز نه وار دونيادا؟ 

  لکه دن خاليدير آخي قلبينيز. 

  باغرينيز آليشيب نييه يانمادي 

  بو چيرکين عمله قول قوياندا سيز؟ 

   

  ائي آراز، سپيرسن گؤز ياشي سن ده، 

  کئچديکجه اوستوندن چؤلون، چمه نين. 

  سني آرزولارا سد ائيله ينده، 

  نييه قورومادي سولارين سنين؟ 

   

  دايانيب آرازين بو تاييندا من 

   " جان قارداش "  دئييرم، او دا  " جان "  دئيير. 

  ائي زامان، سورغوما جاواب وئر، ندن 

  سسيم يئتن يئره، اليم يئتمه يير؟.. 

   

  قاريشيب گؤزومده، قاريشيب عالم 

  درد-دردي دوغرايير، غم-غمدن کئچير. 

  آرازين اوستوندن کئچه بيلميرم، 

  آراز درديم اولوب سينمدن کئچير. 

   

  تاختا ديرکلري تورپاغا دئييل، 

  قويدولار فوضولي ديواني اوسته. 

  يارييا بؤلوندو يوز، يوز اللي ايل 

  گرايلي، باياتي، موغام، شيکسته. 

   

  دمير چپرلري عشقيم، ديلگيم، 

  تاريخيم، عنعنه م اوسته قويدولار. 

  يارييا بؤلوندو جانيم، اورگيم، 

  يارييا بؤلوندو آرازدا سولار. 

   

  تاختا ديرکلري قويدولار آخ، آخ! 

  قلبيمين، روحومون، ديليمين اوسته. 

  بيز گولدوک، آغلاديق، يئنه ده آنجاق 

  بير سازين، بير تئلين، بير سيمين اوسته. 

   

  اورکدن اوره يه کؤرپو؟ بير دايان! 

  درديميز دينيرسه، بير سازين اوسته 

  شهرييار يارالي ميصراعلاريندان 

  کؤرپو سالماديمي آرازين اوسته؟! 

   

  بو تايدان او تايا آخيشدي سئل تک 

  گؤزه گؤرونمه يهن کؤنول تئللري. 

  بو سئلين اؤنونو نه چاي، نه ديرک 

  کسه بيلمه ميشدير يوز ايلدن بري. 

   

  آغالار بيلمه دي بيردير بو تورپاق 

  تبريز ده، باکي دا آذربايجاندير. 

  بير ائلين روحونو، ديليني آنجاق 

  کاغيذلار اوستونده بؤلمک آساندير. 

   

  بؤل، کاغيذ اوستونده، بؤل، گئجه-گوندوز، 

  تورپاغين اوستونه ديرکلر ده دوز، 

  گوجونو، عزميني تؤک ده مئيدانا، 

  قوشوندان، سيلاهدان سد چک هر يانا. 

  تورپاغي ايکييه بؤلرسن، آنجاق 

  چتيندير بدني جاندان آييرماق! 

   

  آييرماق کيمسه يه گلمه سين آسان 

  بير خالقين بير اولان دردي-سريني. 

  او تايدان بو تايا مصطفی پايان 

  اوخويور واحيدين قزللريني. 

   

  دولاندي زمانه، دؤندو قرينه، 

  شاعيرلر اود تؤکدو يئنه ديليندن. 

  وورغونون او حصرت نغمه لرينه 

  شهريار سس وئردي تبريز ائليندن: 

   

   " حیيدر بابا، گؤيلر قارا دوماندي، 

  گونلريميز بير-بيريندن ياماندي. 

  بير-بيريندن آيريلمايين، آماندير، 

  ياخشيليغي اليميزدن آلديلار، 

  ياخشي بيزي يامان گونه سالديلار. 

   

  بير اوچايديم بو چيرپينان يئلينن، 

  قوووشايديم داغدان آشان سئلينن، 

  آغلاشايديم اوزاق دوشن ائلينن. 

  بير گؤريديم آيريليغي کيم سالدي، 

  اؤلکه ميزده کيم قيريلدي، کيم قالدي " . 

   

  1959 

دانلود فایل صوتی این شعر