بررسی سیر تاریخی همانند سازی و وحدت ملی و زبانی در ایران (3)

«سیاست های زبانی پهلوی دوم در قبال زبان ترکی»

در این قسمت تحقیق مناسب است به ایده های بعضی از روشنفکران و سیاستهای زبانی دولتمردان پهلوی دوم پرداخته شود.

«با روی کار آمدن محمد رضا شاه ، سیاست های رضا شاه تدام یافت . هر چند که محمد رضا شاه در ابتدای حکومتش ضمن تظاهر به دمکراسی خواهی ، در صدد بود تا سیمای مطلوبی از خود به جا گذارد . در نقل قولی از او آمده است که ما هرگز به تبعیضات نژادی و یا مذهبی و تفاوت بین رنگ و پوست افراد اعتقاد نداشته ایم . اما بعد از مدتی به مانند پدرش ... سیاست های ناسیونالیستی فارسی کردن جمعیت ناهمگون ایرانی را تعقیب می کرد.

به زعم محمد رضا شاه گروهای قومی تهدیدی برای دولت مرکزی و مانعی بر سر راه توسعه تلقی می شدند. بنا براین ضمن انکار تنوع قومی سعی نمود همه اقوام را بر پایه ویزگی های قوم پارس سازمانی دوباره بدهد . به عبارت بهتر وی همبستگی فرهنگی را در نابودی زبان های غیر فارسی می دید برای این کار آموزش زبان فارسی را اجباری کرد و استفاده از سایر زبان های ایرانی را در آموزش و پرورش ممنوع کرد . در ادامه این سیاستها ، ایالات کشور و مرزهای طبیعی موجود آنها از نو تقسیم شد که برای مدت زمانی فقط با شماره های اسمش ازآنها یاد می شد... بعداً اسم های مناطق غیر فارسی را با نام های فارسی اسم گذاری کردند [ اورمیه به رضائیه ، قره داغ به ارسباران ، عربستان به خوزستان ، سلطانیه به اراک و ... تغییر نام فارسی یافتند]. هدف از این کار کاهش حدالامکان هویت به یک گروه قومی و زبانی [فارسی سازی]، خصوصاً یک دولت بود. وجود گروههای عرب زبان در جنوب غربی کشور تقریباً انکار شد . آذربایجانیها و دیگر گویشهای فارسی اجازه چاپ و نشر نیافتند و زبان کردی رسماً به عنوان یکی از لهجه های فارسی توصیف شد و آن نیز اجازه چاپ و نشر نیافت ؛ (کاتوزیان ، ص 72). به طور کلی شاه همچون پدرش با استقرار دولت نوین و بهره گیری از ایدئولوژی ناسیونالیستی شاهنشاهی فارسی ادعای وحدت و تمامیت ایران را داشت.

ایدئولوژی و خط مشی هویت بخشی که در قالب تمسخر و تحقیر زبان و لهجه های قومی غیر فارسی ، نا دیده گرفتن ارزشها و اعتقادات مذهبی و دینی و تغییر خشونت آمیز پوشاک محلی از سوی دولت مرکزی اجرا می شد... ، موجب مقاومت هویت اهالی غیر فارسی و شکل گیری احزابی مثل دمکرات کردستان و فرقه دمکرات آذربایجان و.... شد. حزب دمکرات کردستان و آذربایجان که در پی سیاستهای تحقیر آمیز دولت در خصوص ایلات کرد و ترک ایجاد شده بود ، خواهان خودمختاری در چارچوب ایران و استفاده از زبان مادری در نظام آموزش و خواهان آزادی داخلی و خودمختاری و تشکیل انجمن های ایالتی و ولایتی بودند. (نادرپور ، صص 147-144).

«محمد رضا شاه در کتاب خود بنام «ماموریت برای وطنم » می نویسد: پدرم بر خلاف پادشاهان قاجار که از نژاد ترک بودند از خانواده اصیل ایرانی (فارسی) بود». [1]

عباس اقبال آشتیانی از دیگر طراحان سیاست زبانی دولت پهلوی در رابطه با زبانهای قومی غیر فارسی چنین گفته بود: «آمدیم به سیاست زبانی که دولت باید در داخله ایران معمول و مجری دارد... در باب دو زبان عربی و ترکی... دولت بیش از همه باید در یک امر بسیار مواظب باشد و شدید العمل باشد... مخصوصاً مامورین او نباید بگذارند که هیچ کتابی و روزنامه و مجله ای به این زبانها در خارج از ایران منتشر شود یا در داخل کشور و در بین مردم بخصوص اطفال مدارس منتشر شود». [2]

نامبرده در روزنامه اطلاعات در مقاله ای تحت عنوان «زبان در آذربایجان» می نویسد : «چه کسی آثار غنی و جهانگیر فردوسی ، سعدی ، مولوی و حافظ را با وراجی مهجور و ناهنجار غارتگران ترک عوض می کند.» [3]

«آشتیانی در جای دیگر در مقایسه زبان ترکی با زبان فارسی می نویسد: زبان فارسی درّ و گوهر است و ترکی ، خر مهر و خرفی است . زبان ترکی زبان ناقص است که وسیله تکلم ترکمانان بدوی ، غارتگر و بیابان گرد بوده است . در زبان ترکی شعر و ادبیاتی وجود ندارد که دنیا بپسندد ، ترکی زبان شکسته بسته ترکمانان است که نمی توان با آن اظهار ذوق و عرض و هنر کرد ». [4]

در اینجا مناسب است گفته شود که از اولین فرهنگ لغتها فرهنگ لغت «دیوان الغات الترک محمود کاشغری» است که از قدیمی ترین فرهنگ لغت های مشرق زمین است که در قرن دهم میلادی نوشته شده است. و اشعار فضولی ، نسیمی ، نباتی و ... سرشار از غنای مفهومی و ادبی است. علاقمندان می توانند جهت کسب اطلاعات بیشتر به دیوان محمود کاشغری و اشعار محمد فضولی ، نسیمی و نباتی ... مراجعه نمایند. بدتر از همه اینها اظهارات توهین آمیز رضا شاه به ترک ها بود. چه توهین و تحقیر شرم آورتر از اینکه شاه یک مملکت بگوید چه معامله خوبی می شد اگر انجام می یافت... (انسان شرمش می آید از باز گفتن و باز نوشتن بقیه مطلب ) (جامی ، ص 249).

دکتر جواد هیئت در کتاب «سیری در تاریخ زبان و لهجه ترکی» در رابطه با سیاست های پهلوی در مورد زبان و فرهنگ ترکی چنین نوشته است : «در دوره پهلوی تئاتر آذربایجان که با سابقه ترین و پیشرفته ترین تئاتر شرق و ملل مسلمان بود به بهانه فارسی نبودن تعطیل شد... و بعد از واقعه شهریور 1320 و استعفای اجباری رضا شاه به علت ضعف حکومت مرکزی خفقان سابق از بین رفت... در سال 1324 به دنبال قدرت گرفتن فرقه دمکرات در این دوران ، زبان ترکی به موازات زبان فارسی در آذربایجان رسمیت یافت و تدریس به زبان مادری آغاز شد. دوران حکومت فرقه دمکرات بیش از یکسال نپایید. بعد از سقوط حکومت فرقه دمکرات نمایندگان دولت مرکزی به دستور تهران ، به بهانه کمونیستی بودن مطالب و نوشته ها ، کتب درسی را جمع آوری کرده و به آتش کشیدند . از آن پس انتشارات ترکی قدغن و زبان رادیو و مدارس منحصراً فارسی شد».(هیئت ، ص 264).

در رابطه با مواضع علامه دهخدا در این موارد نامبرده در لغت نامه مشهور خود تحت ماده آذربایجان ، پس از درج اطلاعات فشرده ای راجع به موقعیت جغرافیایی ، آب و هوا و ... در باره انگور های آنجا مطلب می نویسد . ولی در خصوص زبان ان سرزمین صرفاً می نویسد : زبان مردم آن شاخه ای از زبان فارسی موسوم به آذری بوده است . یا دکتر ناطق خانلری استاد زبان فارسی دانشگاه تهران که مدتی وزیر کشور کابینه اعلم هم بوده در مقدمه کتاب «زبان شناسی و زبان فارسی» می گوید: «وطن من این سرحدات سیاسی و مصنوعی نیست ، هر جا که فارسی صحبت می کنند ، میهن من است . یعنی به جای آذربایجان ، کردستان ، خوزستان ، شمال افغانستان و تاجیکستان وطن نامبرده است ».[5]

یرواند مورخ و ایران شناس مشهور معاصر ایرانی الااصل استاد دانشگاه نیویورک آمریکا در صفحه 200 کتاب خود «ایران بین دو انقلاب » می نویسد:

«اقدامات رضا شاه برای ایجاد وحدت ملی و یکپارچگی ملی نارضایتی های زیادی در میان اقلیتها و قومیتهای زبانی و مذهبی پدید آورد . سیاست بستن مدارس و انتشاراتی ها برای ترک زبانها بسیار زیانبار بود . ترک زبانهایی که بیشتر شهر نشین بودند و روشنفکر بومی خود را داشتند . بنابراین هنگامی که مدارس ، روزنامه ها و انتشاراتی های فارسی زبان جای مدارس روزنامه ها و انتشاراتی های ترک زبان آذربایجانی و دیگر قومیتهای زبانی را گرفت نارضایتی فرهنگی افزایش یافت».

دیوید نیسمال (Nissmall)  معتقد است که «ضد آذری بودن وجه غالب سیاست تمرکز گرایانه رضا شاه (و محمد رضا شاه) بوده و دستور تاسیس سازمان پرورش افکار جوانان در همین راستا بوده است » (یرواند ، ص 177).

لوئین فاوست ، پژوهشگر بر جسته روسی می نویسد : «برخی از تلاشهای رضا شاه و محمد رضا شاه برای فارسی کردن منطقه و ممانعت از کاربرد زبان ها و لهجه های محلی موجب نارضایتی قومیتهای غیر فارسی شده و بعلاوه فارسی زبانها با تحمیل مغول خواندن زبان ترکی ، سعی در تحقیر و تضعیف آن داشته اند».[6]

1- نوید آذربایجان مورخه  2/4/80 ، ص6

2- مجله یادگار ، آشتیانی ، سال 2 شماره 603 ، تاریخ 1324.

3- اطلاعات ، روزنامه ، 3/7/1324 .

4- مجله یادگار به نقل از نوید آذربایجان 4/12/78 ، ص 4 شماره 83 .

5- نوید آذربایجان ، هفته نامه 24/12/81 .

۶- ایران و جنگ سرد ، نوشته فاو ست،ترجمه کاوه ، به نقل از نوید آذربایجان،مورخه ۲۴/۷/۸۰ ،ص۷.

سال شصت و پنج است و یورغون رفته تا خدمت سربازی خودش را انجام دهد او میداند که جنگ است و شاید بازگشتی نداشته باشد اما در انجام وظیفه در حفظ کیان وطن لحظه ای تردید به خود راه نمی دهد در این راه پدر و مادرش هم همایتش می کنند و پدر وقتی بدرقه اش می کند می گوید پسرم خدا به همراهت مواظب خودت باش اما از یاد مبر که وطن ناموس ماست تو به خاطر حفظ ناموس ما به جنگ می روی لحظه ای به خود تردید راه مده و لحظه ای از انجام وظیفه کوتاهی نکن این وطن با خون ملت اش محافظت می شود …
بعد سه ماه گذراندن آموزش مقدماتی در پادگان سراب که از بخت بد افتاده بود به زمستان شبه قطبی سراب یورغون یعنی آرتیست این داستان به جبهه اعزام می شود و بعد یک ماه آموزش تخصصی که پدافند هوایی بود یاد می گیرد که چگونه هواپیماهای دشمن را با موشک سام سه (سهند) بزند آموزش که تمام شد بردند که تقسیم کنند بردند پشت جبهه تا نسبت به نیاز واحدها تقسیم شوند اما مثل همیشه که یورغون شانس نداشته این بار هم بخت با او بنای سازگاری ندارد اعلام می شود که هیچ کدام از واحدها نیازی به سرباز پدافند هوایی ندارند افسر مسئول می پرسد که چند کلاس سواد دارد و یورغون جواب می دهد که دیپلم دارد افسر به لیست نگاه می کند و به درجه دار می گوید از لهجه اش پیداست که این هم ترک است اینرا ببر به دسته شناسایی که هم هیکل اش خوب است هم اینکه می تواند در ماموریتهای شناسایی عراقیها به دردمان بخورد چون که بعضی سربازان عراقی ترک هستند یورغون از همه جا بی خبر می رود داخل دسته شناسایی و می بیند که همه سربازانی که انتخاب شده اند می لرزند! و متوجه می شود که در ارتش به سربازان دسته شناسایی سربازان یک بار مصرف می گویند! چونکه به ندرت سالم باز می گردند یا روی مین می روند و یا اسیر کمین دشمن می شوند و یا… یورغون که برای هدفی مقدس آمده توکل بر خدا می کند اما این پایان کار نیست در داخل دسته شناسایی سربازی اهل آبادان است که هی اصرار دارد که با پسر خاله اش که به دسته مخابرات تیپ افتاده با هم باشند و به مسئول تقسیم التماس می کند که ما را از هم جدا نکن و بلاخره سرگرد راضی می شود که پسر خاله اش از دسته مخابرات به دسته شناسایی منتقل شود و یورغون به جای او برود به دسته مخابرات تنها سربازی که ترک زبان بوده همین یورغون بوده و بی سیم می زنند که بیایید سربازتان را ببرید و راننده دسته مخابرات میاید و یورغون را می برد به خط مقدم جبهه صدای توپ و انفجارهای گوناگون را که فقط در فیلم ها دیده بود از نزدیک می بیند و چند بار که یا ابولفضل می گوید باعث خنده همراهانش می شود که طرف آشخور است و تازه کار، خلاصه به دسته مخابرات سالم می رسند و میرود داخل سنگر می بیند که در سنگر بیست سرباز هستند که همه شان فارس زبان هستند هیچ همشهری و هم زبانی ندارد دلیلش هم این بوده که در مخابرات از سرباز ترک زبان استفاده نمی کنند چونکه سرباز ترک زبان پشت بی سیم و دستگاه تلفن با لهجه که حرف می زند باعث خنده می شود و دلیل دیگر هم اینکه در جواب دادن به فارسی با مشکل مواجه می شوند سرتان را به درد نیاورم داخل سنگر که می شود یکیشان می پرسد سرکار اهل کجا هستی تا یورغون جواب می دهد که اهل تبریز است و ترک ، همه یک صدا شروع می کنند به عرعر کردن! و چفتک انداختن! نگو که قبلا تمرین کرده بودند تا این بازی را بکنند آنها قهقهه سر می دهند و یورغون هم چشمهایش پر اشک شده و همینطور هاج و واج خشک اش زده مانده که چه بگوید و چیکار کند….

یورغون دلشکسته و غمگین به گوشه ای خزید و یواشکی گریه کرد به این که مگر ترک بودن جرم است؟ مگر چه فرقیست بین انسانی که ترک است با انسانی که فارس است کم کم به فکر فرو رفت که چگونه این فرق را از میان بر دارد تا باز دوباره ماجرای شب اول تکرار نشود بهترین چاره این بود که اول شروع کند به این که یاد بگیرد که با لهجه سخن نگوید و بعد شروع کند به اینکه فارسی را به خوبی حرف بزند و به قول معروف به وقت حرف زدن تپق نزند! و دیگر اینکه به یک بهانه ای یکی از همسنگرانش را گوشمالی دهد که حساب کار دستشان بیاید که با کی طرف هستند!
این گوشمالی دادن از همه کارها سهل و آسان تر می نمود چونکه شنیده بود که فارسان در دعوا کردن و مسائلی که با قدرت جسمانی سروکار دارد زیاد حرفه ای نیستند! یعنی این که زبان فارسها بر زور بازویشان می چربد! خلاصه این که یورغون داستان ما به کمین می نشیند که طعمه ای در خور بیابد و چنین شکاری را راحت به دست می آورد شب دوم به وقت شام خوردن یورغون از دوستان همسنگریش درخواست می کند که جایی هم برای او باز کنند تا او هم بتواند سر سفره بنشیند و یکی از میان آنها بانک بر می آورد که ترک خر مگر نمی بینی که جا نیست بتمرک یه جای دیگه غذایت را بخور و این کافی بود که دعوا شروع بشود و یورغون تمامی دق و دلی خود و اجدادش را بر سر آن بچه تهرانی مغرور خالی کند! کم می زند اما جانانه و از ته دل می زند اما مسئله اینجاست که بر خلاف انتظار یورغون هیچ کدام از دوستان و هم زبانان آن شخص از او حمایت نمی کنند یورغون از این کار خیلی متعجب است او انتظار این را داشت که همه به طرفداری از هم زبان خود بر خیزند اما این کار صورت نمی گیرد یورغون به این نتیجه میرسد که فارسان در عین همزبانی و تقریبا هم نژادی تنهایند…

عرض کنم خدمتتان که بعد از کتک کاری که کار بر عکس شده بود و یورغون از کتک زدن خسته شده بود اما افسوس از کسی که میانجی گری کند و به این غائله خاتمه بدهد! که آخر یورغون خودش تصمیم می گیرد که خودش خودش را جدا کند! و به کتک کاری پایان دهد همسنگر تهرانی در آخر به یورغون می گوید که به مولا قسم به ناموس زهرا قسم به جان مادرم قسم که تا فردا نمی گذارم که زنده بمانی من تو را می کشم تا حالا کسی جرعت نکرده که دست به روی من دراز کند هنوز از مادر زاده نشده کسی مرا بزند و من او را زنده بگذارم! یورغون را ترس در بر می گیرد آخر می داند که وقتی کسی قسم به جان مادرش می خورد حتما آن کار را خواهد کرد چون که خودش هر زمان که عهدی کرده به آن عهد وفادار بوده یورغون به فکر چاره می افتد که چه خاکی بر سرش بریزد آیا فرار کند؟ و یا پیشدستی کند و او را بکشد؟ درمانده و بیچاره شده است به بیرون از سنگر می آید تا قدم بزند و راه چاره یی بیابد هنوز اسلحه به یورغون تحویل ندادند و مانده که چطوری از خودش دفاع کند یورغون مطمئن است که دشمنش اسلحه دارد در این تفکرات سهمگین غلطه ور است که همسنگری به بهانه رفتن به دستشویی بیرون آمده به نزدش میاید یورغون حالت دفاعی می گیرد اما می بیند که طرف با حالت دوستانه نزدش آمده به یورغون نزدیک می شود و می گوید دستت درد نکند خوب کاری کردی زدیش دلم خنک شد این پسره خیلی پرروست خوب ادبش کردی آن دستهایت را باید طلا گرفت! بعد می گوید که نگران نباش هیچ غلطی نمی تواند بکند اما برای احتیاط هم که شده وقت خواب نزد من بخواب اسلحه من پر است اسلحه ام را روی سرم می گذارم که نزدیک تو هم باشد و دستت بهش برسد هر وقت دیدی که به طرف ات آمد او را به رگبار ببند! و یورغون مات و مبهوت مانده که چگونه از این ناجی! و مسیح کُرد تشکر کند! یورغون از او تشکر می کند و از اینکه پشتیبانی برایش پیدا شده در پوست خود نمی گنجد، کُرد می گوید هیچ احتیاجی به تشکر نیست وظیفه است ! اینها باید آدم شوند ما سالهاست که با اینان در جنگیم اما این شما هستید که سستی می کنید! وقت خواب که می شود شاید تنها شبیست که یورغون اصلا دوست ندارد که بخوابد اما چاره ای نیست میرود که بخوابد می بیند که دوستش! طبق قراری که گذاشتند اسلحه اش را روی سرش گذاشته و یورغون پیش آن شخص پتویش را پهن می کند و دراز می کشد با هر صدای مشکوکی خودش را می اندازد بر روی اسلحه اما می بیند که خبری نیست تا صبح نمی خوابد اما خبری نمی شود و یورغون نتیجه می گیرد که خالی بند آدم خوبیست! و عاشق هر چی آدم دروغ گو و عهد شکن می شود! بدینگونه قضیه هر چند به طور موقت تمام می شود.

همسنگر تهرانی با آن که قسم خورده بود که یورغون را تا صبح به درک واصل کند اما نتوانست که به عهدش وفا کند و یورغون داستان ما زنده ماند تا ماجراهایش دوام و قوام داشته باشد!
صبح همه که بیدار شدند همه همسنگران یورغون برای سلام کردن و صبح به خیر گفتن به یورغون مسابقه گذاشته بودند!
جالب و عجیب آنکه حتی آن کسی که شب قبل از یورغون کتک خورده به یورغون سلام می کند! اما معلوم است که سلامیست که در آن ده ها فحش و غیره! نهفته است سلامی که هزاران پیام در آن انباشته اند!
سفره را که برای صبحانه پهن می کنند به اصرار یورغون را در صدر سفره می نشانند! و به جای یک نان لواش سهمیه ای چندین لواش و یک قالب درسته پنیر جلویش می گذارند! و بفرما نوش جان های مختلف و با لهجه های متفاوتیست که نثار یورغون می شود.
یورغون یاد پدر بزرگش می افتد که همیشه می گفت کتک نعمت بهشتیست! و باز به یاد حرف بابا بزرگش می افتد که نصیحت می کرد که حق را نمی دهند بلکه به زور می گیرند…
بعد اینکه یورغون صبحانه اش را می خورد سفره را جمع می کنند و چایی اش را هم صرف می کند میرود تا از اسلحه دار واحد مربوطه ، اسلحه اش را تحویل بگیرد به اسلحه خانه که می رسد اعلام می کند که سرباز جدید رسته مخابرات است و هنوز اسلحه ندارد و اسلحه دار اسلحه ای به یورغون تحویل می دهد که از نوع ژ3 بوده که صاحب قبلی اش شهید شده بوده! و یورغون از اسلجه دار خواهش می کند که اسلحه از نوع کلاشینکوف بدهد که اسلحه دار قبول نمی کند و می گوید که آن نوع اسلحه فقط مخصوص فرماندهان است خلاصه با اندکی مبلغ نقدی توافق حاصل می شود و یورغون اسلحه از نوع کلاشینکف تحویل می گیرد و با خوشحالی به جمع همسنگرانش بر می گردد، دوستانش! به او تبریک می گویند نه از آن جهت که صاحب اسلحه شده بلکه به خاطر این که اسلحه یورغون قنداق ندارد و از نوع تاشو است و یورغون مجبور نیست که در مراسم های رسمی اسلحه به همراه داشته باشد چون که نظم مراسم ها را به هم خواهد زد!
یورغون مشغول تمیز کردن اسلحه اش است که از مرکز فرماندهی بی سیم می زنند که ارتباط تلفنی با گردان 199 قطع شده و دستور می دهند که بروید تعمیرش کنید و نوبت کسی نیست جز همان آقای تهرانی! که با یورغون دعوا کرده ، او آماده می شود که برود برای انجام ماموریت و کسی هم باید مسلح همراه او باشد و از بخت نحس یورغون نوبت اوست که او را اسکورت کند!
یورغون مانده که چیکار کند اگر برود احتمال دعوا هست اگر نرود و امتنا کند دلیل بر ترسیدنش است!
بلاجبار یورغون آماده می شود که همراهی کند دشمنش را! و آنها راه می افتند تا ماموریت محوله را به انجام برسانند طرز کار بدین صورت بوده که از مرکز مخابرات سیمی که متعلق به گردان 199 بوده را پیدا می کردند و رد آن را می گرفتند و همین طور می رفتند به طرف آن گردان که در خط مقدم جبهه قرار داشته برسند تا علت قطعی سیم را بیابند که اکثرا در اثر انفجار توپ و یا خمپاره این اتفاقها می افتاد که یا سیمها قطع می شد و یا آتش می گرفت و وقتی دو سیم به هم می چسبیدند باعث اتصالی می شد و ارتباط آنان با مرکز قطع می شد.
سیم کشی تلفن در جبهه ها بدین گونه بود که در کنار جاده های خاکی که ارتش برای حمل و نقل و تدارکات واحدهایش میزد تیرک هایی از جنس چوب به ارتفاع یک و نیم متر و به فاصله پانزده متری در زمین فرو می کردند و سیمها را به آن تیرکها می بستند تا ارتباط تلفنی واحدها تامین شود.
خلاصه یورغون و همسنگر تهرانیش راه می افتند و در بین راه یورغون متوجه می شود که دشمن دوست نمایش! به بیراهه زده است! چون که دیگر جاده ای نیست و آنها به طرف تپه ها و کوه ها می روند! و یورغون خودش متوجه است که این راه که می روند به ترکستان است!

یورغون سوال می کند که مگر قرار نیست سیمها را تعمیر کنیم؟ همسنگر تهرانی جواب می دهد آری، یورغون می پرسد پس به کجا می رویم؟ همسنگرش جواب می دهد که اول یک کار واجب تر داریم آنرا انجام دهیم بعد هم می رویم سیم تلفن گردان را نعمیر می کنیم یورغون می پرسد این چه کار واجبیست که من نمی دانم؟ انهم در میان کوه ها و تپه ها؟ همسنگرش می گوید تو کاریت نباشه به من اعتماد کن! خلاصه به بالای کوه بلندی صعود می کنند! و در بالای کوه به غار کوچک و تاریکی میرسند همسنگر یورغون می گوید همین جا منتظرم باش تا من برگردم ! داخل می شود و بعد چند دقیقه با یک ظرف پلاستیکی عین همان ظرفهای خیار شور باز می گردد! و به یورغون می گوید که این را چند ماهیست که درست کردم شراب انگوراست! به هیچ کس نگفتم فقط خودم بعضی وقت ها به اینجا می آیم و غبار تن و روحم را با این شراب صیغل می دهم! و به یورغون می گوید بشین می خواهم که تو تنها کسی باشی که در جبهه با من همسفر می شوی به سرزمین های ناشناخته!
یورغون در عمرش لب به چنین چیزهایی نزده در خانواده اش نیز چنین کسی نبوده اصلا نمی داند که مزه اش چه طوری است اما به خوبی می داند که شراب انسان را مست و بی خود می کند و اگر زیاد بخورد اختیار خودش را ندارد و عقل اش را از دست می دهد!
یورغون مطمئن است که در زیر کاسه نیم کاسه ای است!
یورغون می گوید: دوست من! ممنون از اینهمه لطف و مرحمتی که به من داری اما بنده تا به حال لب به مشروب نزده ام و دوست ندارم که دنبال چنین مسائلی باشم اما اگر کسی هم مشروب بخورد بنده منع اش نمی کنم چونکه اعتقاد دارم که هر کسی آزاد است که آنطور که دوست دارد و دلش می کشد زندگی کند شما هم زودتر مشروبتان را بنوشید تا راه بیوفتیم که دیرمان می شود!
همسنگر تهرانی می گوید به خدا من به خاطر تو اینهمه راه را آمدم که با هم بخوریم من در حق تو بدی کردم و پشیمانم خواستم بدین طریق دوستیمان پا بگیرد و مستحکم شود دل مرا می شکنی اگر حرف و خواهش مرا بر زمین اندازی!
بیا جرعه ای بنوش و ببین که دنیا دست صدام ودیگران نیست! بیا دنیا را به دستمان بگیریم و پادشاهی کنیم!
خلاصه آنقدر خواهش و التماس می کند که یورغون از رو می رود و جرعه ای را با ترس و لرز می نوشد و انگاری آتش می گیرد! کم مانده که بالا بیاورد اما یورغون نیک می داند که هر لذتی و نشاطی عذابی هم دارد!! و باید تحمل کرد.
دوباره دوستش! پیاله دیگری تعارف می کند و یورغون می نوشد اما پیاله سوم را یورغون خودش میریزد! و می نوشد و پیاله های بعدی نیز خودش به خودش ساقیگری می کند…
یورغون به دوستش اعتراف می کند که تا به حال این تجربه را نداشته است و عمرش بر فنا بوده و دوستش اعتراف می کند که دلیل دشمنی اش با ترکان این بوده که در همسایگی آنها تعمیرکار دوچرخه ای بوده که ترک بوده و دوچرخه به بچه ها کرایه میداده و چون فقیر بوده اند و پول کرایه کردن دوچرخه نداشته این همسایه بی انصاف و نامرد دوچرخه مجانی به او کرایه داده بود و اذیتش کرده بود!!!

دوست يورغون از زندگي فلاکت بارش مي گويد و از اينکه از بس نداري کشيده بود از کلاس پنجم ابتدايي ترک تحصيل مي کند و پي کار مي رود تا لااقل پول تو جيبي داشته باشد و از دهها شغلي نام مي برد که در ان مشاغل کار کرده و هنوز هم نمي داند که آينده اش چه مي شود.

درد درد مي آورد و غم غم را ، يورغون هم درد دل مي کند و از اينکه عاشق دختري شده اما دختر بي وفايي کرده و زير قولش زده حرف مي زند و از اين که تمامي دختران از يک قماشند و همه شان بي وفا هستند هر کسي که خوشگل تر است را ترجيح مي دهند!(يورغون زشت است!)

دوست يورغون دم مي گيرد و با صداي خوش شروع مي کند به خواندن:

اشک من خودتو نگه دار

نيا پايين منو رسوا مي کني

آخه غم تو ميون جمعي

چرا تنها منو پيدا مي کني

مي شکني منو با نگاهي پيش مردم

آخه اي چشم سياه

خون قلب منو هر شب جاي باده

توي مينا مي کني….

و يورغون با او ناخواسته هم صدا مي شود دوستش که از خواندن ترانه فارغ مي شود يورغون شروع مي کند به خواندن:

گلميشم اوتاغينا اويادام سني

قارا گيله ؛ اويادام سني

نه گوزل خلق ائله ميش يارادان سني

قارا گيله ؛ يارادان سني

گوتوروب من قاچارام آرادان سني

قارا گيله ؛ آرادان سني

قيزيل گول اسدي

صبريمي کسدي

سيل گوزون ياشين ؛ قارا گيله

آغلاما بسدي…..

يورغون که مي خواند دوستش نيز با او زمزمه مي کند! يورغون مي پرسد مگر تو اين ترانه را شنيدي؟ دوستش مي گويد ما در محله جواديه ساکن هستيم اکثر اهالي آنجا ترک زبان هستند اين ترانه را نيز خيلي شنيدم و به گوشم آشناست حتي مادران ترک به جاي لالايي اين ترانه را زمزمه مي کنند به گوش بچه هايشان!

يورغون مي گويد دوست عزيزم به من خيلي خوش گذشت ، در اين بيابانهاي غربت داشتن رفيقي به مانند تو غنمتيست بس گرانقدر مرا مديون محبت و رفاقت خودت کردي انشا،الله من هم لياقت اش را داشته باشم و به حرمت امروز جبران کنم.

آنها بلند مي شوند و راه مي افتند براي انجام ماموريتي که داشتند در راه يورغون به اين مي انديشد که هر دو به نوعي قرباني هستند يکي قرباني فقر و نداري و خودش که قرباني تبعض و ستم فرهنگيست يورغون به اين نتيجه مي رسد که انسان بد نداريم بلکه اين ناداني و جهالت است که مانع دوستي و و نزديکي انسانهاست و اين وظيفه دولتهاست که انسانها را به هم نزديک کنند و ريشه جهل و ناداني را قطع کنند دادن مسير درست و هدايت مردم بر دوش دولتهاست اينان هر مسيري را که به صلاح بدانند همانا ملت نيز همان مسير را طي خواهد کرد….

يورغون با دوستش همين طور مي روند و جاده را پي مي گيرند تا به اتفاق در نزديکي خط مقدم جبهه علت قطعي سيم مخابرات را پيدا مي کنند از قرار معلوم به خاطر اينکه در آن منطقه علف زياد بوده و چون امکان اين بوده که دشمن در پناه آن علفها پنهان شود و نيروهاي ما نبينند نيروهاي خودي علفها را آتش مي زنند و آتش تا کنار جاده نفوذ مي کند و سيم گردان 199 آتش گرفته و باعث قطعي ارتباط تلفني مي شود .

در راه برگشتن دوست يورغون از يورغون مي خواهد که به او زبان ترکي را ياد دهد يورغون مي پرسد چرا مي خواهي زبان ترکي را ياد بگيري؟ دوست يورغون مي گويد که در همسايگي ما دختريست ترک زبان که من او را بسيار دوست دارم مي خواهم که وقتي رفتم مرخصي سوپرايزش کنم!

و ادامه مي دهد که اصلا آمدنش به خدمت سربازي به اميد وصلت با آن دختر است!

و يورغون قول مي دهد که در اين راه کمکش کند يورغون مي پرسد اول از کجا شروع کنيم؟ دوست يورغون مي گويد از فحش هايش!!

مي خواهم ياد بگيرم ، در محله ما چند تا بزن بهادر ترک داريم مي خواهم پيش آنها کم نيارم!

يورغون يه چند تا از فحش هاي ترکي يادش مي دهد دوست يورغون مي پرسد يورغون تو هنوز از من دلخوري؟ يورغون جواب مي دهد نه! اصلا! چطور؟ دوستش مي گويد آخر وقتي به ترکي فحش خواهر مادر مي دادي خيلي از ته دل و غليظ بود! يورغون توضيح مي دهد که اين از ساختارهاي زبان ترکيست و يورغون مقصر نيست در زبان ترکي جمله ها و کلمات مخصوصا فحش ها! غليظ و از ته دل و از درون بيرون مي آيد يعني فحش دهنده با خود فحش به سوي طرف مي رود!

دوست يورغون مي پرسد مثلا ليوان به ترکي چه مي شود؟ يورغون مي گويد ليوان! دوستش مي گويد بابا مرا گرفتي؟ ليوان به ترکي هم مگر ليوان است؟ يورغون توضيح مي دهد که به علت نزديکي و هم ميهني ترکها و فارسها خيلي از کلمات از فارسي به زبان ترکي وارد شده اند همانگونه که خيلي از کلمات هم از زبان ترکي وارد زبان فارسي شده اند که اين طبيعي است !

خلاصه يورغون و دوستش به خوشي و خرمي ماموريتشان را با موفقيت به انجام ميرسانند و به سنگرشان باز مي گردند به وقت خواب پيش هم مي خوابند و باز سفره دلشان را به هم باز مي کنند دوست يورغون روي يورغون پتوي اضافي که داشته مي کشد و مي گويد امشب اينجا سرد است مي ترسم که سرما بخوري يورغون تشکر مي کند و از اينکه دوست خوبي نصيبش گشته خيلي خوشحال است يورغون به خواب مي رود اما در اين ميان کسي هست که نمي تواند بخوابد او با نفرت به اين دوستي مي نگرد!

او کسي نيست به جز آن شخص که شب دوم اسلحه در اختيار يورغون گذاشت….