آنامین دؤغما دیلی

سؤروشوردوم نه ائده ک کئچمیشیمیز یاددا قالا؟

دئدی یات یوخلا بالا

گؤرمه دین میرزه غلام لار اؤنودوبدور اؤز ائلین؟

ایتیریب دؤغما دیلین؟

یئنه سؤردوم: اؤلاجاقمی دُورا اؤنلار یؤخودان؟

دئدی کی ائتمه گؤمان

یاتیب اؤنلار یؤخوسوندا ایتیریبدی اؤزونو

داناراق ائل سؤزونو.

من دئدیم: ساتدی اؤزون سؤیله نه یی آلدی اؤلار؟

اؤلسه کؤک بیتکی سؤلار

قؤرویوب ساخلامادی دؤغما دیلین حرمتینی

آتدی اؤز غیرتینی

ایتیریب منلییینی تاپدی نه یی میرزه غلام؟

دئدی وار بوردا کلام:

ائلینین غیرتینی چکمه دی یادلا قاتیلیب

ائل ایچینده ن آتیلیب

ساتیلانلار ساتیلارکن گؤزونه تؤرپاق اؤلور

باشینا کؤل تؤکولور.

من دئدیم: قلب له "ممّدلی" سئویر دؤغما ائلین

اؤگؤزه ل تؤرکجه دیلین

ائل آذربایجانی نین شانلی بناسین قوراجاق

کئشییینده دوراجاق

وطنیم شاد یاشاییب غیرت ایله ذوق آلاجاق

تاریخه ایز سالاجاق

گئت دئنه: میرزه غلام اؤلمه یه جک آذر ائلی

آنامین دؤغما دیلی .

"ممّدلی"

کودکان ترک دوبله شده به فارسی

--------------------------------

پرده اول- سوار اتوبوس از ارومیه به خوی می آمدم، در ردیف پشت سر من خانواده ای با دو پسرشان یکی تقریباً 12 ساله و دیگری ده ساله نشسته و با هم فارسی صحبت می کردند، موردی پیش آمد پدر خانواده با یکی از مسافرین ترکی صحبت کرد، دانستم که اینها ترک هستند، من که به موضوع حساسیت دارم، در فرصتی مناسب به طرف ایشان برگشته و مؤدبانه گفتم: عذر می خواهم، شما با بچه هایتان فارسی صحبت می کنید، فکر نمی کنید که چقدر به زبان مادریمان لطمه وارد می آید و باعث نابودی تدریجی آن می شود!؟

جواب داد: چون این بچه ها در ارومیه به دنیا آمده اند، فارسی صحبت کرده ایم، غم سنگینی دلم را فشرد، گفتم : مگر ارومیه شهر فارسی زبان است؟ گفت: نه، می خواستیم وقتی بچه ها مدرسه می روند، قبلاً زبان فارسی را یاد گرفته باشند.

گفتم: ولی با این عمل انس و الفت و علاقه ی طبیعی کودکانتان را با زبان مادری را قطع کرده اید و آنها را بیگانه با ملت شان بار می آورید، در ثانی در مملکت مان اینهمه دکتر، مهندس، استاد دانشگاه،... و نخبگان ترک زبان وجود دارند، آیا در کودکی با آنها فارسی صحبت کرده اند؟

پرده دوم- توی صف سنگک ایستاده بودم، جلوتر از من مردی با پسرهفت- هشت ساله اش بودند .

مرد با دیگران ترکی صحبت می کرد و با بچه اش به زبان فارسی، پرسیدم: این بچه شماست؟ گفت: بلی. گفتم: شما حتماً ساکن تهران هستید و به خوی مهمان امده اید. گفت: نه ما، در خوی هستیم. گفتم: پس چرا با این بچه فارسی صحبت می کنید؟

انگار قبلاً هم با این سؤال مواجه شده و طرف را منکوب کرده بود. با لحن فاتحانه ای گفت: تازه می خواهیم انگلیسی هم یادش بدهیم. الان فیلمهای کارتونی را بهتر از من و تو می فهمد. گفتم: کار خوبی می کنید فرانسوی هم یادش بدهید. ولی اول باید زبان مادری اش را یاد بگیرد. گفت: ترکی را بالاخره یاد خواهد گرفت. گفتم: تا اینها ترکی حرف زدن را یاد بگیرند، پدر زبان مادریمان را در آورده اند. اینها هر می روند با پدر مادرشان فارسی را به آنجا می برند. علاوه از تخریب، ترکی را در سایه قرار داده و به مردم عادت فارسی حرف زدن را تلقین می کنند. به اصطلاح فارسی را جا می اندازند که بسیار خطرناک است. در ثانی اگر همه آذربایجانی ها مثل تو فکر کنند و با بچه هایشان فارسی صحبت کنند، تصدیق می کنید که این بچه ها فرصت یادگیری زبان مادریشان را نخواهند داشت و در عرض پنج- شش سال زبان مادریمان ریشه اش قطع می شود. الان در ارومیه اقلیتی بوجود آمده که فارسی صحبت می کنند و از زنجان که چی بگم...!

طرف نرم شده بود. ادامه دادم: بعضی از بچه هایی که والدین شان با آنها فارسی صحبت کرده اند، هویت شان را گم می کنند، دیگر به زبان مادری شان بر نمی گردند و فارسی زبان باقی می مانند. حرفم را تصدیق کرد و گفت آری باید زبان مادریمان را حفظ کنیم.

پرده سوم- در ایستگاه ماشین خط نشسته بودم، پدر و مادری همراه دختر بچه ی سه – چهار ساله شان انتظار ماشین خط را داشتند. با بچه فارسی صحبت می کردند. من از دختر بچه به ترکی پرسیدم: اهل کجا هستی؟ معلوم بود حرف مرا نفهمیده. نگاهی به من و نگاهی به پدر مادرش کرده سرش را پایین انداخت. پرسیدم: تورکی نه بلد؟ به زبان بین الملی، با حرکت سرش فهماند که نه. پدرش در حالی که می خندید به ترکی گفت: این فارس است گفتم: مگر شما شما ترک نیستید؟ گفت: چرا، ولی با این بچه فارسی صحبت می کنیم. گفتم این بدبختی بزرگ ماست که بدست خودمان زبان مادریمان را نابود می کنیم. چرا ما باید بچه ها یمان را بیگانه به زبان مادری و بیگانه به ملت شان بار بیاوریم.

مادر بچه داخل صحبت شد و گفت: مشکلات زندگی آنقدر زیاد است و آنقدر ذهن ما را مشغول کرده که اصلاً فکر این چیزهایی که تو می گویی نیستیم. گفتم: ولی شما مشکل آفرینی می کنید به ملت مان. گفت: ما بچه مان هستیم، می خواهیم برنامه های تلویزیونی را بفهمد. جواب دادم: می دانید چه چیزهایی از بچه تان گرفته اید؟ خودتان دیدید که قادر نیست با من حرف زده و ارتباط بر قرار کند. حتماً با دیگر بچه های هم سن و سالش هم قادر به ایجاد رابطه نیست. تاثیر عمیق و همه جانبه ای که یک ساعت ارتباط و بازی بچه با همسالانش در رشد ذهنی و سلامت روانی او بجا می گذارد، بیشتر و سازنده تر از همه ی برنامه های تلویزیونی در این بچه است.

پدر بچه گفت: من با خانم در خانه ترکی صحبت می کنیم، این بچه می گوید: تلویزیون فارسی حرف می زند، شما چرا ترکی صحبت می کنید؟

پرده چهارم – من با خیلی ها در این مورد صحبت کرده ام، فقط یک مورد استثنائی پیش آمد. در یک مغازه بقالی وقتی می خواستم با پدری که با بچه اش فارسی صحبت می کرد وارد بحث شوم، با عصبانیت گفت: بچه خودم است و به کسی هم مربوط نیست. گفتم: عذر می خواهم که موجب ناراحتی تان شدم. البته می شد فهمید که ایشان قبلاً از جای دیگر ناراحتی داشته است.

پرده پنجم – در ارومیه برای خرید کالای مورد احتیاجم به مغاره ای رفتم، نزدیکی های عید نوروز بود، بساطی هم از لوازم عید، جلو مغازه پهن شده و پسر تقریباً دوازده ساله ای روی یک چهار پایه، کنار درب مغازه نشسته بود، به داخل مغازه رفته مشغول انتخاب جنس شدم. خانمی وارد مغازه شده به فارسی چیزهایی به جوان فروشنده گفت. من که سابقه ی ذهنی بدی مخصوصاً از خانمها در این بابت از ارومیه داشتم، با دردمندی گفتم: خانم شما را به خدا فارسی حرف نزنید، ارومیه را فارس نکنید. خانم به ترکی جواب داد: من با آن پسرک ترکی حرف زدم، او به من فارسی جواب داد و به داخل مغازه راهنمایی کرد. خیال کردم این مغازه فارس است.

بعد از او مشتری دیگری هم که از قرنطینه ی آن پسرک گذشته بود، داخل مغازه شده فارسی صحبت کرد. جوانی که داخل مغازه بود ترکی صحبت می کرد. من با نرمی و محبت به آن پسر بچه گفتم: ببینید شما در روز با دهها مشتری سروکار دارید و همه شان را مجبور می کنید فارسی صحبت کنند. این کار تو باعث تضعیف زبان مادری ما، در نتیجه محو شدن زبان مادریمان می شود. تو در ارومیه نشسته ای و با ترکهای همشهری ات فارسی حرف می زنی. به عقلت رجوع کن ببین کار درستی انجام می دهی؟

مشتری بعدی که داخل مغازه شد، پسرک با او ترکی صحبت کرده بود. جوان داخل مغازه وقتی جنسها را مرتب و دسته بندی می کرد گفت: این پسر فرزند صاحب مغازه است. چون اینها می خواهند وقتی و خویشانشان از تهران می آیند، پیش آنها خجل نباشند، با این بچه فارسی صحبت کرده اند (عذر بدتر از گناه) گفتم: آنهایی که از تهران می آیند باید خجالت بکشند که از ارومیه به تهران رفته و زبان اجدادیشان را دور انداخته اند.

صاحب مغازه از گرد راه رسید. من که خرید خوبی کرده بودم، پیش خودم حساب کردم، موردی برای عصبانیت صاحب مغازه وجود ندارد. به صاحب مغازه گفتم: من از بعضی اهالی ارومیه گله مندم که اصلاً به فکر زبان مادریمان نیستند. مثلاً این اقا پسر با اینکه بزرگ شده باز با همه فارسی صحبت می کند. صاحب مغازه بسرعت گوشی تلفن را برداشت با گفتن الو شروع کرد فارسی را به طرز مسخره ای به لحن ترکی صحبت کردن.

گوشی را گذاشت و گفت: نمی خواهم بچه ام اینطوری صحبت کند. گفتم اولاً به آن صورتی که تو صحبت کردی نیست. ثانیاً مگر این بچه قرار است در اینده فارسی صحبت کند؟ پس تکلیف زبان مادریمان چه می شود؟ این کار شما باعث نابودی زبان مادری و به فارس شدن ارومیه خواهد انجامید. مشتری به ظاهر فارس زبانی داخل مغازه شده و به حرفهای ما گوش می کرد. صاحب مغازه نگاهی به آن مشتری انداخت و در حالی که از لحن کلام و حالت چهره اش تملق و عافیت جویی خوانده می شد (یعنی این منم که این خدمت را می کنم ) به تندی رو به من کرده گفت بلی: ارومیه فارستان است.

چه تلخ و دردناک است که باز عده ای وجود دارند، ترک بودن را مایه ی حقارت پنداشته و به ملت شان از بالا به پایین نگاه می کنند. اینها به مثابه ی ستون پنجم تهاجم همه جانبه ی زبان فارسی عمل می کنند و به زبان مادری و ملت شان ظلم و اهانت می کنند.

با دیدن این مغازه دار من حقیر عظمت کار پیامبران الهی و رنجهایی را که برای هدایت قومشان کشیده اند را با تمام وجودم حس می کنم. گرچه در مقابل این اقیانوسهای بی کران مرتبط با منبع وحی قطره سهل است که ذره هم نیستم.

در زنجان وضع بدتر از اینهاست و به صورت فاجعه ای اسف بار نمود پیدا کرده است. در شماره 352 نشریه ی امید زنجان مطلب تکان دهنده ای تحت عنوان " خدا حافظی تلخ با زبان مادری " به قلم جوانی بنام مهدی محرمی چاپ شده بود. جان مطلب این بود که 95 درصد دختران و زنان و تقریباً 25 درصد پسران و مردان شهر زنجان در جامعه که حضور پیدا می کنند، فارسی صحبت می کنند.

انگار ارومیه هم می خواهد راه زنجان را برود و پشت سرشان شهرهای دیگر آذربایجان.

میلت گوجه گلمیش

-------------------------- 

میلت چیغیریر تورکم هارای حاقیمی دانما

دولت باغیریر کس سسیوی آنلاما قانما

فرمان بوراخیر وور باتومو , ووردولار آما

سانکی خوروزون اوستونه  نارین جوجه گلمیش

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

روحوم آچیلیب لذت آلیر ائل یوروشوندن

زنجیری قیران سانکی چوروک تئل یوروشوندن

تاریخ یارادان تبریزیمین سئل یوروشوندن

گوندوز یوروشه باشلاییب آخیر گئجه گلمیش

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

تورکون بئشیکی اورمیه طوفان قوپاریبدیر

تورپاقلارینا گوز تیکه نه گوز قوپاریبدیر

نعمتلی موغان سون سوزو سویلر قوتاریبدیر

قات قات قالانیب دردلری چون لاپ دیبه گلمیش

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

دان اولدوز تک پارلاییر اولکمده بیر اولدوز

پاک ائتمیش حلال امدیگینی سود آنا تومروز

قافلان سایاغی قارتال اولوب قایغیلی سولدوز

حاقیم تالانیب سویله یرک گور نئجه گلمیش

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

خوی تاریخی, بیر گوزگو کیمی گوز قاباغیندا

یاد ائلی لره دیز چوکوروب اوز قاباغیندا

زنگان دایانیب اون جیبهده گوز قاباغیندا

گوجلر بیر اولوب داغ کیمی گوجدن گوجه گلمیش

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

ائل لر , قوشا چایلار, مییانا هایدیر هارایدیر

زونوزلا, ساراب, داش ماکیدا گور نئجه هایدیر

قئیرتلی مرندین بوروشو تبریزه تایدیر

ائل لر بیر اولوب میلته بیرلیگ وجه گلمیش

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

ای آستارامیز, شانلی فریدون گوزو سنده

قالخ اردبیله یاردیم ائله شور ائله سنده

مئشگینله, اهر قان دوغورموش بیلیسنده

دوشمن گیجلیب اوستوموزه گیج گیجه گلمیش

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

ای علم اوجاغی,ای ماراغا حوسنووه حیران

قاخدین آیاغا قئیره تیوی ائیلدین اعلان

چیخ بیر رمده قایناشیری میلیونی تهران

سانکی عرفاتدا حاجیلاردیر حجه گلمیش

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

بیر عصری دیکی جان وئریسن قان وئریسن قان

چاتمیش زامانی اوزلویوون , سئوگیلی جانان

جنت بوجاغی, علم اوجاغی , آذربایجان

چوخداندی زامان سنله یامان بیر لجه گلمیش

آمما یئمه قم بیرداها میلت گوجه گلمیش

حاقیم تالانیب سویله یره ک گور نئجه گلمیش

دونیا گوزون آچسین کی بو میلت گوجه گلمیش

 "حسن دمیرچی "